De Vereniging van vrijescholen publiceert op haar website vandaag op 14 april 2026 de Staat van het Vernieuwingsonderwijs 2026. Zij heeft meegewerkt aan deze publicatie, samen met de Nederlandse Dalton Vereniging, de Nederlandse Jenaplan Vereniging, de Vereniging voor Freinetpedagogie en de Nederlandse Montessori Vereniging.

In de historie van het Nederlandse onderwijs zijn deze traditionele vernieuwers steeds met elkaar verbonden geweest. De Staat van het Vernieuwingsonderwijs is een uitdrukking van die langdurige verbondenheid en de gezamenlijke pedagogische traditie van waaruit ze zijn ontstaan. Samen belichten we zo de positieve en unieke waarden van traditionele vernieuwingsscholen in Nederland.

De jaarlijkse publicatie van de Staat van het Vernieuwingsonderwijs dient als aanvulling op de Staat van het Onderwijs van de Onderwijsinspectie. Het Lectoraat Vernieuwend Onderwijs van Hogeschool Saxion biedt hiermee een verdiepend en aanvullend perspectief op de ontwikkeling en kwaliteit van het Nederlandse onderwijs.

Met deze publicatie wil de Vereniging van vrijescholen, samen met de andere betrokken verenigingen, duidelijk maken dat vernieuwingsonderwijs een essentiële bijdrage levert aan de diversiteit, kwaliteit en toekomst van het onderwijs in Nederland.

Het thema van dit jaar is Vertragen in tijden van effectiviteit en efficiëntie. Het onderwijs in Nederland staat onder toenemende druk om sneller, efficiënter en effectiever te presteren. Alles moet gemeten en vergeleken worden. Goed onderwijs lijkt gelijk te staan aan dat wat aantoonbaar werkt en zo efficiënt mogelijk is. Maar daar wringt het: hoe sterker onderwijs wordt gestuurd door efficiëntie, hoe groter het risico dat de pedagogische kern uit het oog verloren wordt.

In deze publicatie staan zowel praktijkverhalen als onderzoeksresultaten en essays van onderwijsdenkers. Samen schetsen zij een breder perspectief op goed onderwijs. Onderwijs waarin efficiëntie niet het vertrekpunt is, maar onderdeel uitmaakt van een grotere pedagogische opdracht.

Het traditioneel vernieuwingsonderwijs kan niet bestaan zonder leraren, leerlingen en hun ouders. Ook zij komen aan het woord in deze publicatie. Hoe denken zij over de toenemende efficiëntie en effectiviteit in het onderwijs? Waar zit volgens hen de kracht van het vernieuwingsonderwijs?

Voor het artikel 'Vrijeschool: Aandacht voor de hele mens, met hoofd, hart en handen' spraken wij met Jan-Arie Bras, Wouter van Daalen, Vincent Osinga, Elin van Schijndel en Vera van Vilsteren. Wij danken hen hartelijk voor hun bijdrage!

In 2018 bracht de Vereniging van Vrijescholen De Staat van het Vrijeschoolonderwijs uit als reactie op de eenzijdige conclusies van de Onderwijsinspectie over het ‘afglijden’ van het Nederlandse onderwijs. Die publicatie bood een alternatief perspectief met een duidelijke focus op het belang van de brede ontwikkeling van leerlingen.

De Staat van het Vernieuwingsonderwijs sluit hierbij aan en laat, samen met andere vernieuwingsscholen, opnieuw zien dat er wél ruimte en inspiratie is voor onderwijs dat vertrekt vanuit visie en vertrouwen.