“Op 8 september 2026 bestaat Loverendale in het Zeeuwse Oostkapelle officieel 100 jaar. Daarmee is het de oudste nog in bedrijf zijnde biodynamische boerderij. Ellen Winkel, auteur van ‘De aarde zal weer vruchtbaar zijn’, schrijft een ‘biografie’ over deze unieke boerderij. Haar boek komt in september uit. Speciaal voor de ‘grootste campagne ooit’ van BD Grondbeheer geeft ze alvast een tipje van de sluier.”

BD Grondbeheer is al enige tijd bezig met een campagne om de grond van Loverendale schuldenvrij te maken. Wij schreven erover op 4 maart 2026 in Hectare voor hectare Loverendale veiligstellen voor de toekomst. In dit nieuwe bericht op de website van BD Grondbeheer is onder andere het volgende te lezen:

Loverendale werd landelijk bekend om het Loverendale brood. Hoe is dat ontstaan?
“Mede door het boek ‘Silent Spring’ van Rachel Carson en de Kabouterbeweging van Roel van Duin kwam er een golf van bewustwording. Dat vergrootte de belangstelling voor biodynamische producten. Daar hoorde bij dat mensen het Loverendale brood wilden eten. Er was nog geen enkele andere bakker, die biologisch brood bakte. Het Loverendale brood en ook hun befaamde sportkoeken werden in kratten met de trein vanuit Zeeland door het hele land geleverd, van Groningen tot Maastricht. De kratten werden afgehaald op het station en via verdeelpunten verspreid. Later kwam er ook een eigen vrachtwagen bij. Maar op een gegeven moment kwamen er meer bakkers van biologisch brood. Dat concurreerde met het brood van Loverendale, dat door de lange reis minder vers was. Omdat het broodverkoop terugliep, investeerde Loverendale in bakkerijen elders in het land. Dat waren verkeerde keuzes waar ze grote verliezen mee hebben geleden.”

Hoe zijn de huidige schulden op de grond ontstaan?
“In 1986 vierde Loverendale haar 60ste verjaardag met een mooi boek, waarin juichend werd vermeld hoe goed het ging. Er was zelfs extra grond aangekocht. In 1991 stond de boerderij er heel anders voor. Door de teruglopende broodverkoop en de verkeerde reactie daarop, was de boerderij in een diep gat gevallen. Om een faillissement te voorkomen hebben ze de bedrijfsgebouwen van Ter Mee verkocht. Van de grond is 14 hectare grond verkocht aan Piet en Heleen Korstanje, die daar Boomgaard Ter Linde op zijn gestart, en 80 hectare is verkocht aan het Biogrond beleggingsfonds van Triodos Bank. Piet en Heleen hebben de grond ondergebracht in Stichting Avalon, die de grond met schenkgeld heeft vrijgemaakt. Deze grond is nog steeds vrij en inmiddels ondergebracht bij BD Grondbeheer. De pacht op de 80 hectare in het Biogrondfonds werd op een gegeven moment onbetaalbaar, dus heeft Loverendale deze grond vijftien jaar later terug moeten kopen met een hypotheek. Deze grond is nu ook bij BD Grondbeheer. Als je terugkijkt had de ‘grootste campagne ooit’ in 1991 moeten plaatsvinden.”

Als je terugkijkt op de geschiedenis van Loverendale, welke rode draad zie je?
“Ik zie twee rode draden. Aan de ene kant is Loverendale op allerlei manieren, op heel veel vlakken en voor heel veel mensen een grote inspiratiebron geweest. Vanuit de hele wereld kwamen mensen er kijken hoe de biodynamische landbouw werkt in de praktijk. Een Egyptische prins heeft na een bezoek aan Loverendale in de jaren ‘30 de koninklijke landerijen omgeschakeld naar biodynamisch. De oprichting van de BD-Vereniging, Warmonderhof en de Kabouterbeweging vinden hun oorsprong op Loverendale. Ook via schoolweken hebben heel veel kinderen een belangrijke ervaring opgedaan, waar ze iets van meegenomen hebben in hun leven. Aan de andere kant is de ontwikkeling van Loverendale een enorme zoektocht geweest, die voor veel mensen heel zwaar is geweest. Hoe moet je biodynamisch boeren als niemand weet hoe dat moet? Hoe organiseer je de afzet van biodynamische producten als er nog geen markt voor is?”

Lees verder bij BD Grondbeheer.